Eğitim

Yüksek İrtifa ve Etkileri

yüksek irtifa

Yüksek irtifa deniz seviyesinden 1524 metre ila 3505 metre arasında olduğu kabul edilir. Çok yüksek irtifa 3505 metre ila 5486 metre arasında ve aşırı irtifa 5486 metre üzerindedir.

İrtifa Tablosu

Atmosferik basınç  barometre ile ölçülür ve aynı zamanda barometrik basınç olarak da bilinir. Barometrik basınç, dünya yüzeyine baskı etkisi yaratan atmosferik gazların ağırlığının toplamıdır. Bu kuvvet, yer çekimi tarafından moleküllerin dünyaya çekilmesi ile oluşur ve irtifa çıkıldıkça yer çekiminin azalan etkisiyle atmosferik basınç da azalır Hava molekülleri hava üstlerindeki ağırlığı sıkıştırılmış olduğundan düşük rakımlarda, basınç daha fazladır. Ancak, daha yüksek rakımlarda, daha az baskı bulunmakta ve moleküller daha dağınıktır. Bu nedenle irtifa arttıkça basınç da düşecektir.

Deniz seviyesinde hava oksijen yüzdesi yaklaşık % 21 oranındadır. Yükseldikçe hava molekülleri daha dağınık olduğu için, her nefes, vücut için daha az oksijen sağlar.

  • 3657 metrede aldığınız bir nefes, deniz seviyesine göre % 40 daha az oksijen içermektedir.
  • 5486 metrede % 50 daha az oksijen anlamına gelmektedir.

Dağcılık ve yürüyüş gibi fiziksel aktivite gerektiren sporlarda, yüksek irtifalarda oksijen azlığı nedeniyle nefes darlığı yaşanması çok doğaldır.

Yüksek rakımlarda,  doğru nefes almayı bilmek, bol bol sıvı tüketmek çok  önemlidir. Yüksek rakım, kalp atışı, solunum ve idrar artışını tetikler. Düşük nem ve yüksek rakımda deri ve akciğerler daha hızlı bir hızda buharlaşır ve artan efor nedeniyle de daha sıvı tüketmek gerekmektedir.

Yüksek irtifada uyurken oksijen miktarındaki azalmaya bağlı olarak, nefes kimi zaman durabilir ve kişi boğulma hissiyle paniğe kapılarak uyanır. Düşük oksijen seviyesinde bulunan ortam sebebiyle, vücuda gerekli oksijeni sağlamak amacıyla derin ve sık soluma olarak yüksek solunum meydana gelmektedir.

Yüksekliğe Uyum Sağlama (Aklimatization)

Yüksek irtifada meydana gelen dağ hastalıklarının en önemli dış etkeni, yükseklere normalden daha süratle çıkmaktır. Yüksek irtifâda, ulaşılan râkımdaki düşen oksijen molekülü seviyesine kişinin alışabilmesi için vücûtta meydana gelen değişim sürecine “Yüksekliğe Uyum Sağlama” (Y.U.S.) veya aklimatizasyon adı verilir. Bu alışma süresi, farklı bünyelere sâhip kişilerde farklı sürelerde olur.

Yüksek irtifâya uyum sağlama (aklimatizasyon) esnasında vücutta meydana gelen değişiklikler;

  • Yüksek solunum
  • Yüksek idrar miktarı
  • Yüksek hızda kalp atışı

Yüksekliğe uyum sağlamanın temel kuralları ise şunlardır:

  • Mümkün olduğu kadar 2500m.nin üzerine herhangi bir araçla hızlı bir şekilde çıkmayın. Daha fazla yükselmeniz gerekiyorsa bu râkımdan îtibâren yürüyerek yükselin. Hızlı ve âni bir şekilde irtifâ almışsanız, bulunduğunuz râkımdan îtibâren ilk 15-20 saat aşırı efor gerektiren idmanlar yapmayın.
  • Bir günde yükseleceğiniz irtifayı düşük tutun. Normal bir dağcı orta yüklü bir vaziyette, bir gün içinde sabit bir tempo ile zorlanmadan 1000 ve daha yüksek metrede irtifa kazanabilecek yapıda olsa da, çok yüksek irtifalar için günde en fazla 400-600 metre yükseklik kazanılmalıdır. 4500-5000m.nin altındaki irtifalar için ise günde 1000m.den fazla irtifa alınmamalıdır.
  • Yüksek irtifada bir tırmanış ile kamp alanına vardıktan sonra 300-400m. daha yükselip geri kamp alanına dönerek orada uyuyun. Bu hareket vücudun yüksek irtifaya alışması için çok faydalı olur.
  • Çok basit seviyede yüksek irtifa hastalıkları varsa kısa bir süre daha tırmanış yapılabilmesine karşılık orta şiddette dağ hastalıkları görülüyorsa belirtiler geçene kadar daha fazla irtifa kazanmayın. Hastalık belirtilerinin şiddetlendiği durumlarda ise mutlak suretle irtifa azaltılmalıdır.
  • Bol miktarda sıvı alın. Alacağınız sıvının içine meyve karışımları, oralet gibi katkılar katmanız vücut asit-baz dengesinin düzenlenmesine de yardımcı olur. Nihai tırmanışa başlanmadan önce 1,5 litreye yakın sıvı alınmalıdır. Alınan sıvının sıcak olması da vücuttan gereksiz enerji kaybını da azaltır. Eğer bulunduğunuz rakımda idrar rengi koyu ve miktarı da az ise bu, yetersiz sıvı alımına işarettir ve yüksek irtifaya uyum sağlamanız için engel teşkil eder. İdrar miktarınız fazla, rengi ise açık ve berrak olmalıdır.
  • Yüksek irtifaya çıktığınız ilk günlerde vücudu aşırı yoran faaliyetlerden kaçının. Hafif işlerle meşgul olmak, solunumun yavaşlaması ile vücuda giren oksijen miktarını azaltan uykudan daha iyidir.
  • Alkol, sigara, uyku hapları ve sakinleştirici gibi ilaçlar solunumu baskılamaları sebebiyle kesinlikle kullanılmamalıdır.
  • Enerji yetersizliğinin kısa ve uzun vadelerde çeşitli etkileri vardır. Yüksek irtifada, ağır yük ile çok yorulduğunuz günlerde ve bilhassa gecelerinde, protein ve yağlara göre yakılması daha kolay olan karbonhidrat ağırlıklı beslenin. Enerjiye dönüştürülmesi esnasında düşük miktarda oksijen harcaması, özellikle sindirim sırasında vücûdu diğer besinlere oranla daha fazla rahatlatır. Fakat günlük kalori ihtiyâcının tümünün karbonhidratlardan sağlanamayacağı için istirahat günlerinde proteinli ve yağlı gıdalar alın.

4
Kimler Neler Demiş?

avatar
2 Comment threads
2 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
4 Comment authors
Enisrüstem çavdarÇağatay BelgenKadir Tunca Recent comment authors
  Yorum bildirimi al  
En Yeniler Eskiler Beğenilenler
Bildir
Kadir Tunca
Ziyaretçi
Kadir Tunca

Merhaba, bir eksiği de tamamlamak isterim. Yüksek irtifa ve çok… Daha fazla göster »

Enis
Ziyaretçi
Enis

yüksek irtifanın gözlere olumsuz etkileri neler acaba?